Υπάρχει η καθιερωμένη απόψη πως ο θόρυβος είναι κάτι θλιβερό και απαίσιο, κάτι διαμετρικά αντίθετο της μουσικής. ΄Ομως έχουμε αναρωτηθεί ποτέ τι είναι η μουσική αυτή καθ΄αυτή ; Η μουσική είναι τέχνη ; Η μουσική ημερεύει και το πιο άγριο κτήνος ; Η μουσική είν
αι κάτι χειροπιαστό όπως ένα γλυπτό ; Είναι μια αφηρημένη/δομημένη έκφραση ήχων... ;
"Ήχος". Απ΄όλες τις απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα, η λέξη αυτή φτάνει πιο κοντά στην απόλυτη αλήθεια. Ακόμα κι αν αποδειχτεί ότι κανένας απο τους νόμους της Φυσικής δεν ισχύει στην πραγματικότητα, ακόμα κι αν όλες οι εξελικτικές θεωρίες καταρρεύσουν μπρος σε καινούρια δεδομένα, ακόμα κι αν οι κοινωνίες των ανθρώπων φτάσουν στο επίπεδο της απόλυτης κριτικής και αμφισβήτησης των απανταχού θεσμών, η μουσική (και μερικά άλλα πράγματα, όπως το συναίσθημα της αγάπης, για παράδειγμα) θα μείνει σχεδόν ακλόνητη ως έννοια και πραγματιστικό δεδομένο στον πλανητικό μας λογισμό... Κι αυτό γιατί πάνω απ΄όλα η μουσική είναι ήχος. Και ο ήχος είναι κάτι τόσο βασικό και ξεκάθαρο στην ανθρώπινη φυσιολογία που είναι απολύτως αδύνατο να παρερμηνευθεί.
Από την άλλη, ο θόρυβος τι είναι ; Προφανώς, όντας ήχος κι αυτός, έχει μια πολύ στενή συγγένεια με τη μουσική. Είναι όμως συνώνυμος μ΄αυτήν η πρόκειται περί ενός μέρους της ; H μπορούμε να τον δεχτούμε ως το ακριβώς αντίθετό της, κατα την κοινώς χρησιμοποιούμενη "ρήση" : "Κλείσ΄το αυτό, είναι θόρυβος, δεν είναι μουσική !" ; Λοιπόν, τίθεται το ερώτημα της συγγένειας των δυο αυτών εκφάνσεων του ήχου και κατά πόσο η μία αναιρεί την άλλη ή όχι. Πριν προσπαθήσουμε να απαντήσουμε, θα ήταν συνετό να συμπεριλάβουμε στον συλλογισμό μας και τις άλλες δύο εκφάνσεις του ήχου που άδικα έχουμε ως τώρα παραμερίσει : "σιωπή" και "μελωδία".
Η σιωπή είναι αυτό που θα λέγαμε η έλλειψη ήχου. Όμως και αυτή η κατάσταση εμπεριέχει όλα τα στοιχεία που καθιστούν ένα ερέθισμα "ηχητικό". Η ακοή μας δέχεται τη σιωπή σαν το μηδέν του ήχου. Αλλά τη δέχεται, και δη με τον ίδιο τρόπο, που δέχεται και τον ήχο ενός αεροπλάνου που πετά πάνω απ΄το κεφάλι μας. Κι αυτό είναι εύκολο να το κατανοήσουμε όταν μεταβούμε από ένα έντονο "κανονικό" ερέθισμα σ΄έναν ηχομονωμένο χώρο. Η αλλαγή αυτή, η μετάβαση όπως την ονομάσαμε, είναι ισόποσα αντιληπτή ως ήχος, όπως θα συνέβαινε αν για παράδειγμα ακριβώς μετά τον ήχο της πτώσης του αεροπλάνου ερχόταν στ΄αυτιά μας το τρίξιμο των τζαμιών του κτιρίου στο οποίο βρισκόμαστε. Θέλω να πω ότι η οποιαδήποτε αυξομείωση της έντασης του ήχου είναι από μόνη της ένας ξεχωριστός ήχος, όπως το τρεμόπαιγμα του κεριού δημιουργεί αστάθεια στην ένταση του φωτός και δημιουργούνται σκιές και αποχρώσεις - φως και αυτά.
Η μελωδία είναι κάτι το απόλυτα αφηρημένο. Είναι απλά (;) μια ακολουθία ήχων. Μπορεί να εμπεριέχει "νότες", θορύβους (="νότες ;") και σιωπή. ΄Αλλοτε η μελωδία είναι η έκφραση της δόμησης. Η μελωδία είναι κάτι το τεχνητό, στη φύση δεν μπορεί να υπάρξει με τη μορφή που της δίνει ο άνθρωπος. Σαν να αντιπροσωπεύει την ανθρώπινη κυριαρχία πάνω στον ήχο. Ενώ ο θόρυβος μοιάζει να είναι ο πλέον αρχαίος και απόκρυφος ήχος. Πριν απ΄τον άνθρωπο και πέρα απ΄αυτόν. Αν ο θόρυβος έχει αντίθετο, αυτό θα πρέπει να είναι η μελωδία κι όχι η μουσική αυτή καθ΄αυτή. Γιατί ο θόρυβος και η μελωδία είναι η μουσική, η μουσική είναι ήχος, ο ήχος στην τελειότητα του είναι σιωπή και η σιωπή μπορεί να είναι εκκωφαντική...
Όλες αυτές οι έννοιες, όσο διαφορετικές κι αν είναι, έχουν κοινά σημεία μεταξύ τους. Αλληλοκαλύπτονται και όπου φαινομενικά συγκρούονται δημιουργούν "περιοχές" με ιδαίτερη δυναμική. Στα σημεία μεταξύ μελωδίας και θορύβου γεννιέται αυτό που λέμε ρυθμός. Μεταξύ ήχου και σιωπής δημιουργείται μια συναισθηματική κατάσταση που θα μπορούσε να ονομαστεί "άπειρη γαλήνη". Είναι εκεί όπου η σιωπή γίνεται εκκωφαντική και ο ήχος μη ακουστικός. Στο σημείο αυτό, τίποτα δεν ξεχωρίζει από τίποτα. Οι έννοιες ταυτίζονται ολοκληρωτικά. Η άπειρη γαλήνη μπορεί να επιτευχθεί μέσα από την τελειότητα της οποιασδήποτε από τις τέσσερις βασικές έννοιες. Η τέλεια μελωδία, ο τέλειος ήχος, ο τέλειος θόρυβος και η τέλεια μουσική. Και όμως τίποτα δεν είναι τέλειο και όλα αλληλοεξαρτώμενα. Και γι΄αυτό συνυπάρχουν πάντα...
Η ανάπτυξη της θεωρίας αυτής έχει ως μοναδικό σκοπό να αποθαρρύνει τον οποιοδήποτε διαχωρισμό του θορύβου από τη μουσική στηριζόμενη, όχι τόσο στην "εγκυρότητά" της, αλλά - ούσα περίπλοκη - προβάλλοντας την αδυναμία της να φτάσει σε κάποιο λογικό συμπέρασμα. Εξηγούμαι : Η αλληλεξάρτηση αυτή δείχνει απόλυτα εναρμονισμένη με τη φιλοσοφία του σύμπαντος (ισορροπία, αμοιβαία επιρροή μεταξύ των στοιχείων), πάρα ταύτα οδηγεί σε αναπόφευκτο αδιέξοδο λόγω του ίδιου του διαχωρισμού της σε έννοιες. Πως μπορούμε να μιλήσουμε για "μοναδική ουσία", όταν εξ΄αρχής βασιζόμαστε σε θέσεις/δεδομένα που προσλαμβάνουν ατομική υπόσταση και διαφοροποιούνται με μοναδικό σκοπό την περαιτέρω αποσαφήνιση της συνύπαρξης τους σε ένα ;
Το "όλον" είναι ακέραιο και δε διασπάται. Αλλιώς δε θα΄ταν αυτό που είναι. Ποιός ο λόγος λοιπόν για διαχωρισμό σε εννοιολογικό επίπεδο όρων όπως μουσική και θόρυβος αφού στην ουσία δεχόμαστε ότι είναι ένα και το αυτό, δηλαδή ήχος ; Δεν έχει νόημα εφόσον δεχόμαστε την κοινή τους καταγωγή.
Εν αρχή ήταν η jazz. Οι λευκοί δυνάστες στην άλλη όχθη του Ατλαντικού έπνιγαν τους νέγρους στην φτώχεια και τα βάσανα. Η περιουσία για τους έγχρωμους ήταν κάτι το άγνωστο όντας οι ίδιοι περιουσιακά στοιχεία των αφεντάδων τους. Κι έτσι η μουσική τους παιζόταν με όργανα αμφιβόλου ποιότητας που είτε έφταχναν οι ίδιοι, είτε τους προσφέρονταν όντας ελαττωματικά απ΄τους λευκούς. Κι όμως τα φάλτσα μιας τρομπέτας και οι αραχνιασμένες και σπασμένες χορδές ενός πιάνου έδωσαν υπόσταση στο παλαιότερο είδος λαϊκής μουσικής του περασμένου αιώνα. Αργότερα, ο θόρυβος ενσωματώθηκε περισσότερο στη μουσική αυτή και φτάνοντας στο 1965 είχαμε μια εκστατική free jazz όπου τόνοι θορύβου αντικαταστούσαν τις μελωδίες και τις κλίμακες.

Κι όταν το 1955 ήρθε το rock'n'roll και ο ηλεκτρισμός μπήκε μια και καλή στην εκφορά της μουσικής, ο θόρυβος άνθισε για τα καλά και στο mainstream. Tα αμερικανικά garage rock συγκροτήματα όπως οι Sonics και οι Trashmen, το proto punk της σκηνής του Detroit (Stooges, MC5), η υπερηχητική κιθάρα του Hendrix, η ψυχεδέλεια των Pink Floyd, το εκρηκτικό μείγμα world επιρροών, θορύβου, avant-garde, rock και jazz των kraut rock σχημάτων όπως οι Can η οι Faust, ο μηδενισμός και η παρακμιακή ηχορύπανση των Velvets έστρωσαν στο θόρυβο το χαλί της ολοκληρωτικής κυριαρχίας του.
Η ορχηστρική μουσική του προηγούμενου αιώνα άρχισε να εισάγει θόρυβο στους κόλπους της με την εμφάνιση του Γάλλου συνθέτη Erik Satie. Φημολογείται ότι σε κάποιο κονσέρτο του παρουσίασε μαζί με την όρχηστρα και μια γραφομηχανή ως μουσικό όργανο. Ο μεγάλος John Cage όμως είναι ίσως ο σημαντικότερος υπαίτιος της εισβολής αυτού του θορύβου στην γενικώς και αορίστως λεγόμενη κλασσική μουσική. Ο Cage (που, σημειωτέον, είχε εκφραστεί και πράξει με απόλυτο σεβασμό προς τη μορφή του Satie), πειραματιζόμενος με τεχνικές ανορθοδοξίες (βλέπε prepared piano, musique concrete), κατάφερε ανάμεσα σε αναρίθμητα άλλα να απεγκλωβίσει το θόρυβο απ΄τα στυλιστικά και (κυρίως) μουσικολογικά δεσμά του και έκτοτε ρεύματα όπως η ηλεκτρονική μουσική και η avant-garde εξερευνήθηκαν σε βάθος από μεγάλους μουσικούς όπως ο Olivier Messiaen, o Pierre Schaeffer, o Pierre Henry, o Stockhausen, o Boulez, o Ξενάκης, o Γιάννης Χρήστου και αμέτρητοι (μα απείρως σημαντικοί) άλλοι.

Kαι μετά το punk rock εμφανίστηκαν μουσικά είδη που ποτέ κανείς δεν είχε φανταστεί : industial, techno, electronica, death/black metal, grindcore, noise, no wave, noise rock, κτλ. Οι τελευταίες δύο δεκαετίες μας έδωσαν μουσικές σχεδόν απόλυτα συνυφασμένες με την ουσία του θορύβου. Συγκροτήματα όπως οι Throbbing Gristle , oι DNA, οι Swans, οι Coil, οι Sonic Youth, οι Morbid Angel, οι Napalm Death, οι Skinny Puppy, οι Merzbow και η ιαπωνική noise σκηνή, η μεταμοντέρνα electronica καλλιτεχνών όπως οι Oval, o Pita, οι Pan Sonic, όλα αυτά και χιλιάδες άλλα ασύγκριτα διαφορετικά μεταξύ τους είχαν ένα και μόνο κοινό στοιχείο : την ψύχωση του θορύβου και την ενσωμάτωσή του σ΄ένα μεγάλο εύρος ήχου.

O θόρυβος είναι πλέον αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης μουσικής. Οι δυνατότητες εξέλιξης που προσφέρει, όσες κι αυτές που μας δίνουν οι νότες του πενταγράμμου. Άπειρες.
Δεν πρόκειται για κάτι καινούριο...άλλωστε και τα τραγούδια του προϊστορικού ανθρώπου δεν ήταν παρά κραυγές...Απλά, ίσως τώρα μόλις δείχνουμε απόλυτα συμφιλιωμένοι με την ύπαρξη του. Η μουσική του μέλλοντος ίσως και να είναι ο βίαιος ήχος μιας αυτοκινητιστικής σύγκρουσης... Ποιός μπορει να ξέρει ;


(H λίστα είναι φυσικά ελλιπής και καθαρά υποκειμενική, όπως και όλη η συλλογιστική του άρθρου)
John Cage : "Works for Percussion", "Sonatas and Interludes for Prepared Piano", "Radio Music"
David Tudor : "Rainforest"
Karl-Heinz Stockhausen : "Telemusik", "Kontakte"
Iannis Xenakis : "Electronic Music"
Jani Christou : "Volumes 1-3"
Pierre Henry : "Messe pour le Temps Present", "Le Voyage"
Pierre Schaeffer : "L'Oeuvre Musicale"
Olivier Messiaen : "Des Canyons aux Etoiles"
Pierre Boulez : "Improvisations sur Mallarme I & II"
Toru Takemitsu : "Kwaidan"
La Monte Young : "The Second Dream of the High Tension Line"
Morton Subotnik : "Silver Apples of the Moon/The Wild Bull"
Gordon Mumma : "Live Electronic Music"
Silver Apples : "Silver Apples"
Glen Branca : "The Ascension"
John Coltrane : "Ascension", "Interstellar Space", "Meditations"
Albert Ayler : "Spiritual Unity", "Lorrach/Paris"
Noah Howard : "The Black Ark"
Arthur Doyle :"Alabama Feeling"
Borbetomagus : "Borbetomagus"
The Swans : "Filth", "Cop", "Greed"
DNA : "A Taste of DNA"
Sonic Youth : "Confusion is Sex", "Sister"
Boredoms : "Onanie Bomb Meets the Sex Pistols", "Vision Creation Newsun"
Melt Banana : "Scratch or Stitch", "Cell Shape"
Morbid Angel : "Blessed are the Sick", "Covenant"
Napalm Death: "Scum"
Mayhem :"De Mysteriis Dom Sathanas"
Dodheimsgard : "666 International"
Merzbow : "Rainbow Electronics 2", "1930"
Acid Mothers Temple : "La Novia", New Geocentric World"
Ground Zero : "Revolutionary Pekinese Opera vol.28"
Fushitsusha : "Pathetique", "Live (PSF 3-4)"
Toshimaru Nakamura & Sachiko M : "Do"
Ilios : "Old Testament"
AAM : "AMMusic"
Derek Bailey : "Incus Taps"
Peter Brotzmann : "Machine Gun"
The Stooges : "Funhouse"
MC5 : "Kick out the Jams"
The Sonics : "Here are the Sonics"
Throbbing Gristle : "Second Annual Report", "Grief"
Coil : "Hot Rotorvator", "Time Machines"
Einsturzende Neubauten : "Kollaps"
Pita : "Seven Tons for Free"
Fennesz/O'Rourke/Rehberg : "The Magic Sound of Fenn'O Berg"
Fennesz : "Endless Summer"
Pan Sonic : "Aaltopiiri", "Kulma"
Oval : "Systemisch"
Nuno Canavarro : "Plux Quba"
Ryoji Ikeda : "Matrix (For Rooms)"
Alva Noto : "Transform"
Faust : "Faust (1971)"
Can : "Tago Mago"
Neu ! : "Neu !"
Kraftwerk : "Autobahn"
Pink Floyd : "The Piper at the Gates of Dawn"
Nurse With Wound : "Chance Meeting on a Dissecting Table", "Homotopy to Mary"
The Dead C : "Trapdoor Fucking Exit"
Blowhole : "Gathering"
VA : "OHM Early Gurus of Electronic Music"
VA : "Improvised Music from Japan Boxed Set"
Lou Reed : "Metal Machine Music"
Velvet Underground : "White Light/White Heat"

